শেয়ারFacebookWhatsApp

[গণিত] এবং [গণিত] এর মান নির্ণয় কর। ক্ষেত্রফল নির্ণয় কর।

উত্তর: (i) দেওয়া আছে, [গণিত] এখানে, [গণিত] নির্ণেয় মান : [গণিত] . (ii) দেওয়া আছে, [গণিত] এখানে, [গণিত] নির্ণেয় মান : [গণিত] .

HSC Higher Math 1st Paper Chapter 10: যোগজীকরণ CQ — Prosthuti প্রশ্নব্যাংক

HSC · Higher Math 1st Paper · Chapter 10: যোগজীকরণ · সৃজনশীল

এবং এর মান নির্ণয় কর। ক্ষেত্রফল নির্ণয় কর।

উদ্দীপক

I1=13xtan1xdx,I2=1exlnxdxI_1=\int_1^{\sqrt{3}} x \tan^{-1} x d x, \quad I_2=\int_1^{\sqrt{e}} x \ln x d x এবং x2=yx^2=y একটি পরাবৃত্ত।

কুমিল্লা ক্যাডেট কলেজ · 2025

উত্তর

sin2xcos2xdx=122sin2xcos2xdx=12(1cos2x)cos2xdx=12(cos2xcos22x)dx=12(cos2xdx142cos22xdx=12cos2xdx14(1+cos4x)dx=14sin2x14(x+14sin4x)+c.\begin{aligned} & \int \sin^2 x \cos 2 x d x \\ & =\frac{1}{2} \int 2 \sin^2 x \cos 2 x d x=\frac{1}{2} \int(1-\cos 2 x) \cos 2 x d x \\ & =\frac{1}{2} \int\left(\cos 2 x-\cos^2 2 x\right) d x=\frac{1}{2} \int\left(\cos 2 x d x-\frac{1}{4} \int 2 \cos^2 2 x d x\right. \\ & =\frac{1}{2} \int \cos 2 x d x-\frac{1}{4} \int(1+\cos 4 x) d x \\ & =\frac{1}{4} \sin 2 x-\frac{1}{4}\left(x+\frac{1}{4} \sin 4 x\right)+c .\end{aligned}

উত্তর

(i) দেওয়া আছে, I1=13xtan1xdxI_1=\int_1^{\sqrt{3}} x \tan^{-1} x d x এখানে, xtan1xdx\int x \tan^{-1} x d x =tan1xxdx{ddx(tan1x)xdx}dx=\tan^{-1} x \int x d x-\int\left\{\frac{d}{d x}\left(\tan^{-1} x\right) \int x d x\right\} d x =12x2tan1x12x21+x2dx=\frac{1}{2} x^2 \tan^{-1} x-\frac{1}{2} \int \frac{x^2}{1+x^2} d x =12x2tan1x121+x211+x2dx=\frac{1}{2} x^2 \tan^{-1} x-\frac{1}{2} \int \frac{1+x^2-1}{1+x^2} d x =12x2tan1x12dx+12dx1+x2=\frac{1}{2} x^2 \tan^{-1} x-\frac{1}{2} \int d x+\frac{1}{2} \int \frac{d x}{1+x^2} =12x2tan1x12x+12tan1x=\frac{1}{2} x^2 \tan^{-1} x-\frac{1}{2} x+\frac{1}{2} \tan^{-1} x 13xtan1xdx=[12x2tan1x12x+12tan1x]13\therefore \int_1^{\sqrt{3}} x \tan^{-1} x d x=\left[\frac{1}{2} x^2 \tan^{-1} x-\frac{1}{2} x+\frac{1}{2} \tan^{-1} x\right]_1^{\sqrt{3}} ={12(3)tan13123+12tan13}=\left\{\frac{1}{2}(3) \tan^{-1} \sqrt{3}-\frac{1}{2} \cdot \sqrt{3}+\frac{1}{2} \tan^{-1} \sqrt{3}\right\} (12tan1112+12tan11)-\left(\frac{1}{2} \tan^{-1} 1-\frac{1}{2}+\frac{1}{2} \tan^{-1} 1\right) =(32π332+12π3)(12π412+12π4)=\left(\frac{3}{2} \cdot \frac{\pi}{3}-\frac{\sqrt{3}}{2}+\frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{3}\right)-\left(\frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{4}-\frac{1}{2}+\frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{4}\right) =π2+π6π432+12=\frac{\pi}{2}+\frac{\pi}{6}-\frac{\pi}{4}-\frac{\sqrt{3}}{2}+\frac{1}{2} =5π1232+12=112(5π63+6)=\frac{5 \pi}{12}-\frac{\sqrt{3}}{2}+\frac{1}{2}=\frac{1}{12}(5 \pi-6 \sqrt{3}+6) নির্ণেয় মান : I1=112(5π63+6)I_1=\frac{1}{12}(5 \pi-6 \sqrt{3}+6). (ii) দেওয়া আছে, I2=1exlnxdx\mathrm{I}_2=\int_1^{\sqrt{e}} \mathrm{x} \ln \mathrm{x} d x এখানে, xlnxdx=lnxxdx{ddx(lnx)xdx}dx\int x \ln x d x=\ln x \int_{x d x}-\int\left\{\frac{d}{d x}(\ln x) \int x d x\right\} d x =lnx(x22)1xx22dx=x22lnxx2dx=\ln x\left(\frac{x^2}{2}\right)-\int \frac{1}{x} \frac{x^2}{2} d x=\frac{x^2}{2} \ln x-\int \frac{x}{2} d x =x22lnxx24=x22(lnx12)=\frac{x^2}{2} \ln x-\frac{x^2}{4}=\frac{x^2}{2}\left(\ln x-\frac{1}{2}\right) 1exlogxdx=[x22(lnx12)]1e\therefore \int_1^{\sqrt{e}} x \log x d x =\left[\frac{x^2}{2}\left(\ln x-\frac{1}{2}\right)\right]_1^{\sqrt{e}} =e2(lne12)12(ln112)=\frac{\mathrm{e}}{2}\left(\ln \sqrt{\mathrm{e}}-\frac{1}{2}\right)-\frac{1}{2}\left(\ln 1-\frac{1}{2}\right) =e2(12lne12)+14=e2(1212)+14=14=\frac{\mathrm{e}}{2}\left(\frac{1}{2} \ln \mathrm{e}-\frac{1}{2}\right)+\frac{1}{4}=\frac{\mathrm{e}}{2}\left(\frac{1}{2}-\frac{1}{2}\right)+\frac{1}{4}=\frac{1}{4} নির্ণেয় মান : I2=14\mathrm{I}_2=\frac{1}{4}.

উত্তর

question image দেওয়া অছে, x2=yx^2=y বা, y=x2y=x^2 ..(i)\ldots.. (i) এবং y=x+2y=x+2 (i)নং সমীকরণে y=x+2y=x+2 বসিয়ে পাই, x+2=x2x+2=x^2 বা, x2x2=0x^2-x-2=0 বা, x22x+x2=0x^2-2 x+x-2=0 বা, x(x2)+1(x2)=0x(x-2)+1(x-2)=0 বা, (x2)(x+1)=0(x-2)(x+1)=0 x=1,2\therefore \quad x=-1,2 এখানে, xx এর সীমা 1 থেকে 2 ধরি, y1=x+2y_1=x+2 y2=x2y_2=x^2 \therefore পরাবৃত্ত ও সরলরেখা দ্বারা আবদ্ধ ক্ষেত্রের ক্ষেত্রফল =12(y1y2)dx=12(x+2x2)dx=[x22+2xx33]12=\int_{-1}^2\left(y_1-y_2\right) d x=\int_{-1}^2\left(x+2-x^2\right) d x=\left[\frac{x^2}{2}+2 x-\frac{x^3}{3}\right]_{-1}^2 =(222+2×2233){(1)22+2×(1)(1)33}=\left(\frac{2^2}{2}+2 \times 2-\frac{2^3}{3}\right)-\left\{\frac{(-1)^2}{2}+2 \times(-1)-\frac{(-1)^3}{3}\right\} =2+483(122+13)=68312+213=2+4-\frac{8}{3}-\left(\frac{1}{2}-2+\frac{1}{3}\right)=6-\frac{8}{3}-\frac{1}{2}+2-\frac{1}{3} =8831213=4816326=276=92=8-\frac{8}{3}-\frac{1}{2}-\frac{1}{3}=\frac{48-16-3-2}{6}=\frac{27}{6}=\frac{9}{2} বগ একক নির্ণেয় ক্ষেত্রে 92\frac{9}{2} বর্গ একক।
HSCHigher Math 1st PaperChapter 10: যোগজীকরণকুমিল্লা ক্যাডেট কলেজ
12টি সম্পর্কিত প্রশ্ন — ব্যাখ্যা লকড

1.f(x)dx\int f(x) d x এর মান কোনটি?

Jessore · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

2.নিচের উদ্দীপকের আলোকে প্রশ্নের উত্তর দাও: f(x)=ln2xf(x)=\ln 2 x f(x)f(x)বক্ররেখার x=2x = 2 বিন্দুতে স্পর্শকের ঢাল কোনটি?

Jessore · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

3.নিচের উদ্দীপকের আলোকে প্রশ্নের উত্তর দাও: f(x)=cotx,g(x)=cosec2xf(x)=\cot x, g(x)=\operatorname{\cosec}^{2} x f(x)dx=\int f(x) d x= কত ?

Dhaka · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

4.f(x)=4xf(x)=4 x ı. dxf(x)=14lnx+c\iief(x)dx=14e4x+c\iii02f(x)dx=8\begin{array}{l}\text{\i. } \quad \int \frac{d x}{f(x)}=\frac{1}{4} \ln x+c\text{\ii. } \int e^{f(x)} d x=\frac{1}{4} e^{4 x}+c\text{\iii. } \int_{0}^{2} f(x) \mathrm{dx}=8\end{array} নিচের কোনটি সঠিক?

Dhaka · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

5.f(x)=sin2xf(x)=\sin 2 x হলে - ı. limx0x)2x=1\iif(x)=2cos2x\iiif(x)dx=cos2x+c\begin{array}{l}\text{\i. } \quad \lim_{x \rightarrow 0} \frac{\not(x)}{2 x}=1\text{\ii. } f^{\prime}(x)=2 \cos 2 x\text{\iii. } \int f(x) \mathrm{dx}=\cos 2 \mathrm{x}+\mathrm{c}\end{array} নিচের কোনটি সঠিক?

Dhaka · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

6.x216+y29=1\frac{x^{2}}{16}+\frac{y^{2}}{9}=1 উপবৃত্তের ক্ষেত্রফল কোনটি?

Sylhet · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

7.23xx21dx\int_{2}^{3} \frac{x}{x^{2}-1} d x এর মান কত ?

Rajshahi · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

8.013dx1+x2=?\int_{0}^{1} \frac{3 d x}{1+x^{2}}=?

Barisal · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

9.0π22sin2xdx=?\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} 2 \sin^{2} x d x=?

Jessore · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

10.0π2sinxdx\int_{0}^{\frac{\pi}{2}} \sin x d x এর মান নিচের কোনটি ?

Comilla · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

11.lnxdx=?\int \ln x d x=?

Barisal · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

12.dx36x2=\int \frac{d x}{\sqrt{36-x^{2}}}= কত ?

Chittagong · 2017

ব্যাখ্যা দেখতে ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো

ফ্রি শুরু করো

আরো প্রশ্ন দেখো

আরো হাজারো প্রশ্ন + মডেল টেস্ট

ফ্রি রেজিস্ট্রেশন করো — ফেভারিট, AI টিউটর, লিডারবোর্ড ও অ্যানালিটিক্স আনলক করো।